تبلیغات
کویـر کوچــــــــــــــک من - تاریخ سینما در آبادان 1
سه شنبه 21 مهر 1394

تاریخ سینما در آبادان 1

   نوشته شده توسط: hamzeh savaedi    



آبادان، قلب تپنده صنعت نفت ایران، از همان سال های آغازین پیدایش نفت، به سبب حضور گروه های مختلف مهندسین، تكنسین ها و كارگران خارجی كه در صنایع نفتی به كار گمارده شده بودند، شاهد نمایش فیلم های صامتی بود كه در مكان های پراكنده مثل توقفگاه های اتومبیل و باغ ها با قیمت نازل برای مردم به نمایش در می آمد و نیز كارمندان انگلیسی شركت نفت آن زمان،‌ گهگاه با خودروهای سیار در گوشه و كنار شهر مستقر می شدند و به نمایش فیلم های كوتاه بهداشتی و تبلیغاتی می پرداختند.  در آبادان عمر سینما تقریباً برابر عمر پالایشگاه عظیم نفت (1287) است و این سال ها قبل از تأسیس و ایجاد سالن های رسمی سینما در ایران است.  در بولتن اولین جشنوارهء فیلم نفت آمده است که :

"به موازات گسترش تأسیسات صنعت نفت و همگام با آن گسترش شهر و افزایش جمعیت، در كمتر از 65 سال، آبادان با داشتن 13 سالن سینمای عمومی و بیش از 6 سینما متعلق به شركت ملی نفت ایران، دارای بیشترین سالن های سینما در استان خوزستان و بین شهرهای ایران – بعد از تهران – شد كه البته با گذشت زمان از شمار این سینماها كاسته شد"

در حالی که طبق بررسی ها و پژوهشهای معتبر این برآورد خالی از اشکال نیست چرا که در این آمار، سه سالن سینماهای مربوط به نیروی دریایی از جمله سالن لوکس و مجلل باشگاه ملوان در بوارده جنوبی و نیز سینمای کوچک گمرک،سینمای ارامنه و چند سینمای دیگر در نظر گرفته نشده است و با لحاظ نمودن این سینماها،آبادان دارای 28 سینمای کوچک و بزرگ بوده که در میان تمامی شهرهای ایران بعد از تهران بالاترین رتبه را دارا بوده است.  در کتاب آمار ایران در سال 1353 خورشیدی که زیر نظر سازمان برنامه و بودجهء کشور چاپ و منتشر می گردید،آمار سالنهای سینمای چند شهر بزرگ کشور بدینگونه نوشته شده است :

1-    تهران 39 سینما

2-    آبادان 28 سینما

3-    شیراز 9 سینما

4-    اصفهان 4سینما

5-    مشهد 4 سینما

همزمان با شروع پروژه ساختمانی پالایشگاه نفت، انگلیسی ها محلی برای نمایش فیلم احداث كردند و با دستگاه آپاراتی كه از انگلستان آورده بودند، تقریباً به طور منظم به نمایش فیلم هایی به زبان اصلی پرداختند.  اولین سالن سینمای آبادان که بطور منظم و مرتب در آن فیلم نمایش داده شد، سالن سینمای انگلیسیها در محل پتروشیمی فعلی ابادان بوده است که بعدها با ساخته شدن سالن سینما تاج این سالن را کارمندان ارشد انگلیسی به کارگران هندی تحویل دادند و این سینما که تا سه سال پیش هنوز هم بقایای آن باقی بود،به سینما هندیها مشهور گشت.  این سالن که سوله ای ساده بود و فقط فیلمهای صامت در آن نمایش داده میشد دارای یک پیانوی مارک korg بود که این پیانو نیز تا سه سال پیش وجود داشت ولی به دلایل نا معلومی!!! ناپدید گردید.  یک افسر هندی که نواختن پیانو را در نیروی دریایی انگلستان آموخته بود در هنگام پخش این فیلمهای صامت وظیفهء نوازندگی و ارائه موزیک مطابق با حال و هوای فیلم را داشت.  اولین فیلمی نیز که در این سینما به نمایش در آمد فیلم سینمایی " میمون وحشی " بوده است.

از اولین سالن نمایش، نه فقط مردم شهر بلكه كارگران ایرانی و هندی شركت نیز حق استفاده نداشتند، البته انگلیسی ها گهگاه در مناطق مختلف شهر با آپارات سیار فیلم های خبری بهداشتی و تبلیغاتی به زبان اصلی نمایش می دادند كه اگر چه مردم چیزی از فیلم ها دستگیرشان نمی شد ولی به محل نمایش هجوم می بردند.  این سینمای سیار معمولاً در محل قرنطینه (محل سابق اداره بهداشت در كنار اروند رود) و حیاط دبیرستان رازی تشكیل می شد.  یکی از کارگران ایرانی که برای پخش این فیلمها و به عنوان آپاراتچی استخدام گردیده بود و تا کنون در قید حیات می باشد و مردم آبادان به مناسبت شغلش او را " عبدا. . .  فیلمی " می نامیدند در حال حاضر در بازار جمشید آباد مشغول کار و کسب است.

با پایان یافتن كارهای ساختمانی پالایشگاه و نزدیك شدن زمان بهره برداری،انگلیسی ها در كنار سایر امكانات و تسهیلات رفاهی نظیر خانه های مجلل و مشجر، بیمارستانها، فروشگاه های بزرگ، باشگاه های قایق رانی، اسب دوانی، گلف و استخر، در محل نزدیك منازل سازمانی رؤسا و كارمندان عالی رتبه شركت باشگاهی ورزشی و تفریحی به نام «جیم خانه» ساختند كه مدت ها در آنجا فیلم نمایش می دادند.  پیش از جنگ جهانی دوم، در شرق آبادان، در نزدیكی محله بوارده جنوبی، سینمای مجللی با آجر نسوز قرمز رنگ (موسوم به آجر لندنی) ساخته شده بود كه در سال 1323 با نام سینما تاج افتتاح شد و محل اجرای نمایش و كنسرت های بزرگ نیز بود.

سینما تاج با 1178 نفر گنجایش، تا مدت های طولانی فقط در انحصار رؤسا و كاركنان شركت قرار داشت. ساختمان سینما تاج که به شکل شیر نشسته ساخته شده بود،دقیقاً به شکل کلاه ملکهء انگلستان طراحی شده است.

با گسترش پالایشگاه، برای كارمندان و كارگران ایرانی و هندی شركت نیز چند سالن سینما تأسیس گردید.  سینمای باشگاه نفت آبادان با دو سالن در منطقه بهمنشیر ساخته شد.  سالن زمستانی 700 نفر و محوطة تابستانی آن 1500 نفر گنجایش داشت و ویژة استفاده كارگران شركت نفت و اعضای خانوادة آنان بود.

سینمای باشگاه گلستان نیز با 200 نفر گنجایش در منطقه بریم و سینمای تابستانی بریم (انكس) با 1000 نفر گنجایش برای استفاده كارمندان شركت نفت و اعضای خانواده آنان (كه عضو باشگاه بودند) تأسیس شده بود.  سینمای باشگاه نفت پیروز با 700- 600 نفر گنجایش آخرین سینمای شركتی بود كه ویژه كارگران ساخته شد و سالن نمایش دانشكده نفت نیز متعلق به شركت نفت بود كه در آنجا بیشتر فیلم های علمی – آموزشی نمایش داده می شد. سینمای روباز باشگاه ملوان نیز اولین سینمای ایران بود که دارای امکان پذیرایی شام همزمان با پخش فیلم بوده و به همین دلیل دارای شش پردهء مجزا در شش جهت بوده است.

شركت نفت ایران و انگلیس در آن زمان، برای تهیه فیلم، به طور مستقیم با كمپانی های مشهور فیلم سازی مانند «متروگلدوین مایر»،‌ «كلمبیا»، «فوكس قرن بیستم»، «یونایتد آرتیستز» و«والت دیسنی» قرارداد بسته بود. به همین سبب برخی از فیلم هایی كه در سینماهای لندن به نمایش درمی آمد، گاهی همزمان در سینما تاج و سایر سینماهای كارمندی و كارگری شركت نفت نیز نمایش داده می شد.  اولین سینمای متعلق به بخش خصوصی كه عموم مردم می توانستند از آن استفاده كنند در سال 1310 با نام «سینما شیرین» ساخته شد.  این سینما به عنوان تنها سینمای غیردولتی آبادان در آن زمان، سینمای مجهزی با دو طبقه سرپوشیده و یك سالن نمایش تابستانی بود، بعد از جنگ جهانی دوم، با افزون دو طبقة دیگر به ساختمان آن، تبدیل به بزرگ ترین سینمای خوزستان – و بلكه ایران – شد. البته بعدها مدیران سینما رکس نیز قرار دادی با شرکت فیلم سازی فوکس قرن بیستم منعقد نمودند که بدین ترتیب مردم عادی آبادان نیز همزمان با مردم شهر نیویورک در ایالات متحدهء آمریکا و لندن در انگلستان قادر به تماشای آخرین فیلمهای هالیوودی شدند.

سینماهای آبادان اعم از سینماهای شرکت نفت و سایر سازمانها و چه سینماهای شخصی دارای درجه بندیهای متفاوت از عالی تا معمولی بودند که در سالنهای شرکتی این درجه بندی عالی تا معمولی کارکنان ارشد تا کارگران عادی را در بر می گرفت و در بخش خصوصی این رتبه بندی بستگی داشت به محل احداث این سالن ها در محلات مختلف و وضعیت معیشتی مردم آن محل، مثلاً سینما نور در لین یک احمد آباد سینمایی معمولی محسوب می گردید و مشتریان این سینما نیز اغلب از عامهء مردم بودند ولی سینما سهیلا که در خیابان امیری واقع بود دارای امکانات بیشتر و مجهزتر و مشتریان خاص بود.

پس از انقلاب فقط چند سالن سینمای محدود– به تعداد 6 سالن – فعال بودند كه با شروع جنگ تحمیلی عراق، همه سینماهای آبادان تعطیل شدند و همگی نیز در طول جنگ آسیب دیدند و تعدادی نیز به كلی ویران شدند.  سینماهایی كه در سالهای اخیر در آبادان بازگشایی شده عبارتند از سینما نفت(تاج)، سینما ایران، سینما آبادان، سینما پیروز، سینمای تابستانی بریم، سینمای تابستانی باشگاه آبادان.

هر چند که در حال حاضر عملاً فقط شاهد فعالیت سینما نفت (تاج سابق) در آبادان می باشیم ولی شهر آبادان همچنان به عنوان یک شهر هنری و هنرپرور مطرح می باشد و سینماگران بیشماری از جمله منوچهر طیاب(بزرگترین مستندساز جهان) - ناصر تقوایی، نجف دریابندری، حمید فرخ نژاد، رویا افشار، پیمان ماندگار و . . . .  را تقدیم جامعهء سینمایی ایران نموده است.

 


سینما رکس

سینما شیرین

سینما تاج ( نفت) 


با تشکر از دوست عزیزم علیرضا قیم

 

حمزه سواعدی ( ح س کویر )

 


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.